ghi chép 01

ở-yên không phải không làm gì

có lẽ bạn đã nghe ai đó nói: "hãy bình tĩnh lại." hay "thôi đừng nghĩ nhiều nữa." hay "cứ buông bỏ đi."

và bạn đã thử. nhưng càng cố không nghĩ, bạn càng nghĩ nhiều hơn. càng cố buông, càng thấy mình đang nắm chặt hơn.

vì ở-yên không phải là trạng thái bạn đạt được bằng cách cố gắng. không phải là khoảng trống bạn tạo ra bằng ý chí.

ở-yên gần với điều này hơn: biết rằng không phải lúc nào cũng cần làm gì. và vì biết vậy, nên khi cần làm — bạn làm thật trọn vẹn. khi không cần — bạn để yên, không phải vì lười, mà vì đủ hiểu.

như người nông dân gieo hạt xuống đất

rồi không đứng đó đợi cây mọc.

không phải vì họ không quan tâm —

mà vì họ hiểu: có những việc

chỉ xảy ra khi ta không can thiệp.

ở-yên bắt đầu từ sự hiểu đó.

ghi chép 02

tại sao ta không thể yên

chúng ta lớn lên trong một thế giới dạy rằng: mọi vấn đề đều có giải pháp. mọi cảm xúc đều cần được xử lý. mọi sự im lặng đều cần được lấp đầy.

khi buồn — tìm nguyên nhân. khi lo — lên kế hoạch. khi mệt — tìm cách hồi phục. khi trống — lướt điện thoại.

không ai dạy ta rằng đôi khi cách duy nhất để vượt qua một cảm xúc là ở lại cùng nó — không phân tích, không giải quyết, chỉ là ngồi đó và để nó là chính nó.

vì vậy ta chạy. liên tục. thậm chí khi đang "nghỉ ngơi" — ta cũng đang lên kế hoạch cho ngày mai, đang xử lý hôm qua, đang đánh giá bản thân có đang nghỉ ngơi đúng cách không.

ta không ở-yên được không phải vì ta yếu. mà vì ta chưa bao giờ được học rằng: ở-yên là một lựa chọn hợp lệ.

đây không phải lỗi của bạn. đây là thiết kế của xã hội ta đang sống.

ghi chép 03

ta tránh chính mình bằng cách luôn bận rộn

có một sự thật hơi khó nghe: đôi khi ta bận không phải vì có quá nhiều việc. mà vì ngồi yên lại quá đáng sợ.

khi yên lặng — những thứ ta đã tránh sẽ bắt đầu lên tiếng. nỗi cô đơn. cảm giác chưa đủ. câu hỏi "mình đang sống như thế này có phải là điều mình muốn không?"

và thay vì đối diện — ta mở một tab khác. nhắn tin cho ai đó. dọn nhà. đặt thêm một mục tiêu. làm bất cứ thứ gì để tiếng ồn bên ngoài lớn hơn tiếng nói bên trong.

ta không sợ bận.

ta sợ khoảng lặng giữa hai việc —

khoảng lặng đó nhìn thẳng vào mắt ta

và hỏi: em ổn không?

ở-yên không phải để trừng phạt bản thân bằng những câu hỏi khó. mà là để lần đầu tiên trong lâu — ta thật sự nghe thấy mình đang nói gì.

ghi chép 04

hạt giống cần được để yên để nảy mầm

nếu bạn cứ đào hạt giống lên để kiểm tra xem nó có đang mọc không — nó sẽ không bao giờ mọc được.

có những quá trình trong đời sống cần sự im lặng để hoàn thành. vết thương cần thời gian để lành. quyết định lớn cần khoảng trống để chín. cảm xúc cần được ngồi cùng trước khi được hiểu.

nhưng ta cứ đào lên. liên tục. gọi đó là "xử lý cảm xúc." gọi đó là "tự phát triển." gọi đó là "không chấp nhận sự trì trệ."

và rồi ta tự hỏi tại sao mọi thứ mãi không thay đổi.

ở-yên là tin rằng: có những thứ đang diễn ra ngay cả khi ta không thấy. có những mầm đang chuẩn bị nảy, những câu trả lời đang dần hình thành, những phần của ta đang từ từ lành lại — nếu ta chịu để chúng yên.

không phải bỏ cuộc. không phải buông xuôi. là tin vào quá trình mà mắt ta chưa thấy được.

ghi chép 05

ở-yên trông như thế nào trong một ngày bình thường

ở-yên không cần Măng Đen. không cần khóa thiền 10 ngày. không cần tắt điện thoại và lên rừng.

ở-yên có thể trông như thế này:

rót một ấm trà và ngồi uống mà không làm gì thêm. không podcast, không điện thoại, không nghĩ về cuộc họp lúc 2 giờ. chỉ là nước nóng, hơi khói, và bàn tay đang ấm.

hoặc: khi đang tức giận — thay vì nhắn tin ngay, dừng lại một nhịp thở. không phải để kìm nén. mà để hỏi: mình đang thật sự cảm thấy gì?

hoặc: đi bộ từ chỗ này sang chỗ kia mà không cắm tai nghe. chỉ nghe tiếng chân mình, tiếng xe cộ, tiếng thành phố đang thở.

ở-yên không phải là một trạng thái đặc biệt cần được tạo ra. nó là những khoảng nhỏ ta chủ động giữ lại trong ngày — trước khi nhịp sống lấp đầy chúng mất.

không cần nhiều.

chỉ cần đủ yên

để nghe thấy mình

đang ở đây.

ghi chép 05

ở-yên trông như thế nào trong một ngày bình thường

ở-yên không cần Măng Đen. không cần khóa thiền 10 ngày. không cần tắt điện thoại và lên rừng.

ở-yên có thể trông như thế này:

rót một ấm trà và ngồi uống mà không làm gì thêm. không podcast, không điện thoại, không nghĩ về cuộc họp lúc 2 giờ. chỉ là nước nóng, hơi khói, và bàn tay đang ấm.

hoặc: khi đang tức giận — thay vì nhắn tin ngay, dừng lại một nhịp thở. không phải để kìm nén. mà để hỏi: mình đang thật sự cảm thấy gì?

hoặc: đi bộ từ chỗ này sang chỗ kia mà không cắm tai nghe. chỉ nghe tiếng chân mình, tiếng xe cộ, tiếng thành phố đang thở.

ở-yên không phải là một trạng thái đặc biệt cần được tạo ra. nó là những khoảng nhỏ ta chủ động giữ lại trong ngày — trước khi nhịp sống lấp đầy chúng mất.

không cần nhiều.

chỉ cần đủ yên

để nghe thấy mình

đang ở đây.

ghi chép 06

có mặt với cảm xúc —

mà không bị là cảm xúc đó

khi buồn, ta hay nói: “mình đang buồn.” nhưng thật ra — ta là nỗi buồn đó. ta tan vào trong nó, không còn khoảng cách giữa mình và cảm xúc đang xảy ra.

ở-yên không phải là không cảm xúc. không phải dửng dưng, không phải kìm nén, không phải “suy nghĩ tích cực” để đè cảm xúc xuống.

ở-yên là có thể ngồi cạnh nỗi buồn mà không bị cuốn đi bởi nó. như ngồi cạnh một người bạn đang khóc — bạn hiện diện, bạn quan tâm, nhưng bạn vẫn là bạn, không phải là nước mắt của họ.

mình đang buồn

khác với

mình là nỗi buồn.

khoảng cách nhỏ đó

là nơi ở-yên bắt đầu.

khi có thể quan sát cảm xúc thay vì trở thành cảm xúc — ta mới thật sự có thể hiểu nó. và một khi đã hiểu, ta không còn cần chạy khỏi nó nữa.

ghi chép 07

ở-yên không phải buông xuôi

đây có lẽ là điều bị hiểu nhầm nhiều nhất.

nhiều người nghĩ: ở-yên nghĩa là chấp nhận tất cả. không phản ứng. không thay đổi. sống như nước chảy bèo trôi, mặc kệ đời muốn ra sao thì ra.

nhưng đó là thụ động. và thụ động rất khác với ở-yên.

người thụ động không hành động vì sợ, vì mệt, vì không còn quan tâm. người ở-yên không hành động ngay lúc này vì họ đang quan sát, đang hiểu, đang chờ đúng thời điểm.

ở-yên là cái nền để hành động rõ ràng hơn, không phải sự vắng mặt của hành động. cũng như mặt hồ lặng yên mới phản chiếu được bầu trời thật — mặt hồ đang gợn sóng chỉ phản chiếu sự xáo trộn của chính nó.

ta cần yên để thấy rõ. và khi đã thấy rõ, ta mới hành động đúng.

buông xuôi là mất phương hướng. ở-yên là tìm lại được phương hướng bên trong tiếng ồn của cuộc đời.

ghi chép 08

khi ta không yên trong mình —

ta không thể thật sự nghe ai

bạn có bao giờ đang nghe ai đó nói chuyện, nhưng trong đầu thì đang soạn sẵn câu trả lời? đang nghĩ về buổi chiều? đang đánh giá xem điều họ nói có đúng không?

về mặt thể xác — bạn đang có mặt. về mặt thật sự — bạn đang ở đâu đó khác.

ở-yên không chỉ là chuyện của một mình. nó là nền tảng của mọi kết nối thật sự. vì để thật sự nghe một người — ta cần đủ yên để tạm gác mình sang một bên, và để điều họ đang nói thật sự chạm vào ta.

lắng nghe thật sự

không phải chờ đến lượt mình nói.

mà là để lời người kia

thật sự đến nơi.

ta hay cô đơn không phải vì không có người bên cạnh. mà vì cả hai đều đang quá bận với tiếng ồn bên trong mình để thật sự gặp nhau.

ghi chép 09

cơ thể đang nghỉ —

nhưng đầu óc vẫn đang chạy

ta nghĩ là ta đang nghỉ ngơi. nhưng ta đang nằm và lo về ngày mai. ta đang tắm và replay lại cuộc trò chuyện buổi sáng. ta đang ăn và lướt xem người khác đang sống như thế nào.

cơ thể đã dừng. nhưng bên trong — một guồng máy vẫn đang quay.

đây là loại mệt mỏi khó nhận ra nhất: không phải mệt vì làm việc nhiều, mà mệt vì đầu óc không bao giờ thật sự nghỉ. ta thức dậy đã mệt, không hiểu tại sao. ta ngủ đủ giấc mà vẫn thấy trống.

ở-yên là kéo đầu óc về cùng chỗ với cơ thể. không phải mãi mãi. chỉ cần một khoảnh khắc — chú ý đến hơi thở đang vào, đang ra. đến bàn tay đang cầm chén cơm. đến tiếng mưa đang gõ ngoài cửa sổ.

khi đầu óc và cơ thể cùng ở một chỗ — đó là nghỉ ngơi thật sự. phần còn lại chỉ là thay đổi tư thế.

ghi chép 10

học cách sống với điều chưa có câu trả lời

ta không yên được phần lớn là vì ta không chịu được sự không chắc chắn.

không biết mối quan hệ này đi về đâu — ta tìm cách kết luận ngay. không biết công việc này có đúng không — ta lập tức tìm lối thoát hoặc lý do để ở lại. không biết mình đang cảm thấy gì — ta dán nhãn ngay cho nhanh, rồi tìm cách xử lý.

vì điều chưa biết rất khó chịu. nó giống như đứng ở ngưỡng cửa — không trong, không ngoài. và ta đã quen với việc phải đi — về phía nào đó, ngay bây giờ.

nhưng có những câu hỏi

không cần được trả lời ngay.

chỉ cần được

giữ lại cùng.

ở-yên là học cách sống trong khoảng chưa biết mà không hoảng loạn. không phải vì ta không quan tâm đến câu trả lời — mà vì ta hiểu rằng có những câu trả lời chỉ đến khi ta ngừng cố tìm chúng. đôi khi điều ta cần không phải là một câu trả lời. mà là đủ yên để sống tốt trong khi chờ đợi.

rilke từng viết: hãy sống những câu hỏi. có thể một ngày nào đó, rất xa, bạn sẽ dần dần sống vào trong những câu trả lời.

ghi chép 11

ta ít khi sống ở hiện tại —

thường thì ở tương lai hoặc quá khứ

có một thí nghiệm nhỏ bạn có thể tự làm ngay bây giờ: để ý xem đầu óc bạn đang ở đâu.

nếu bạn đang đọc những dòng này mà trong đầu đang nghĩ về việc phải làm buổi chiều — bạn đang ở tương lai. nếu đang mân mê về cuộc trò chuyện hôm qua — bạn đang ở quá khứ. nếu đang thực sự đọc, đang cảm nhận trọng lượng của mắt, hơi thở đang vào ra — bạn đang ở đây.

ta sống phần lớn cuộc đời bên ngoài hiện tại. lo lắng là sống ở tương lai. hối tiếc là sống ở quá khứ. và hiện tại — khoảnh khắc duy nhất ta thật sự đang có — thì cứ trôi qua trong khi ta đang ở chỗ khác.

ở-yên không có nghĩa là không lên kế hoạch, không học từ quá khứ. nhưng nó bắt đầu từ việc nhận ra: khoảnh khắc duy nhất ta có thể thực sự sống là ngay bây giờ.

quá khứ đã xong.

tương lai chưa đến.

chỉ có khoảnh khắc này

là thật.

ghi chép 12

mạng xã hội dạy ta nhìn vào cuộc sống của người khác

thay vì nhìn vào cuộc sống của mình

mỗi ngày ta xem hàng trăm mảnh đời sống của người khác. những chuyến đi đẹp, những bữa ăn được sắp xong. những thành tựu được đánh dấu. những cảm xúc được chọn lọc cẩn thận trước khi đăng.

và rồi ta nhìn lại cuộc sống của mình. bầu trời hôm nay không đẹp như ảnh của họ. Buổi sáng của ta không yên bình như caption của họ. và đằng sau có gì đó — một cảm giác mang máng rằng cuộc sống mình đang thiếu thứ.

so sánh là kẻ thù của ở-yên. không phải vì người khác không đáng được ngưỡng mộ, mà vì khi mắt ta hướng ra ngoài liên tục — ta mất khả năng nhìn thấy những gì thật sự đang có trong cuộc sống của mình.

ở-yên bắt đầu khi ta đặt điện thoại xuống và hỏi: mình đang có gì, ngay ở đây, ngay lúc này?

không có ai đăng những khoảnh khắc thật sự bình thường của mình. nhưng đó lại là phần lớn cuộc sống đang diễn ra.

ghi chép 13

ta chờ mọi thứ xong xuôi rồi mới cho phép mình được nghỉ

có một câu ta hay tự nói với mình: “xong việc này rồi sẽ nghỉ.” “cuối tuần này sẽ thư giãn.” “khi nào ổn định hơn rồi sẽ chăm sóc bản thân.”

nhưng việc không bao giờ xong. cuối tuần lại có chuyện khác. và sự ổn định — nếu ta chờ đợi nó như một đủu kiện — sẽ không bao giờ đến.

ta đã học rằng ở-yên là một phần thưởng. một thứ ta kiếm được sau khi hoàn thành. nhưng thực ra ở-yên là nhiên liệu — không phải phần thưởng ở cuối đường, mà là thứ giúp ta đi tiếp.

khi ta nghỉ trước khi cần nghỉ — không phải vì ta lười. mà vì ta hiểu: một người được nghỉ đầy đủ sẽ làm việc tốt hơn rất nhiều so với người cô sức đến giọt cuối.

cây cần mưa

không phải sau khi đã réo.

nước phải đến

trước khi khô.

cho phép mình nghỉ ngay bây giờ không phải là yếu đuối. đó là một dạng trí tuệ.

ghi chép 14

thiên nhiên không bao giờ vội

và không có gì bị bỏ lỡ

hãy nhìn một cái cây.

nó không cố ra lá sớm hơn mùa xuân. Không cố giữ lá lâu hơn mùa thu. không lo lắng về mùa đông đang đến. nó chỉ làm đúng thứ của mùa này, trong nhịp độ của chính nó.

thiên nhiên không vội. nhưng mọi thứ vẫn xảy ra đúng lúc. hoa vẫn nở. quả vẫn chín. mưa vẫn về. và khi ta ngồi giữa thiên nhiên đủ lâu — có gì đó trong ta bắt đầu nhớ lại nhịp độ đó.

có lẽ vì vậy mà nhiều người tìm đến Măng Đen, tìm đến rừng, tìm đến biển — không phải để trốn khỏi cuộc đời, mà để được nhắc nhở rằng: có một nhịp sống khác — chậm hơn, cân bằng hơn — và nó luôn ở đó, chờ ta quay về.

mùa xuân không vội đển.

nhưng nó luôn đến.

còn ta thì

cứ chạy qua nó mỗi năm.

ghi chép 15

gọi cái đang có là đủ

có một câu hỏi nhỏ ta có thể hỏi vào bất kỳ lúc nào trong ngày: nếu ngay lúc này là đủ — nó trông như thế nào?

không phải hỏi để tự an ủi. Không phải để ép bản thân phải biết ơn dù không muốn. mà là hỏi thật: ngay lúc này, có gì đang có mặt mà ta chưa nhìn thấy?

một tách trà còn ấm. tiếng mưa. bàn tay của mình. hơi thở vẫn đang vào ra. người ngồi cạnh mà ta đã lâu không thật sự nhìn.

ta hay sống trong cảm giác thiếu. thiếu thời gian, thiếu năng lượng, thiếu ý nghĩa. và vì cảm giác thiếu không bao giờ đầy, nên ta cứ chạy để lấp đầy.

ở-yên là một tập thể: tập nhận ra những gì đang có — trước khi tìm kiếm những gì đang thiếu. không phải để dừng lại. mà để đi tiếp từ một chỗ vững chắc hơn.

không cần nhiều.

chỉ cần nhìn thấy

những gì đang có

trước khi hỏi

còn gì chưa có.

“và gọi cái đang có là đủ.” — một dòng trong lời giới thiệu của mộc little farm, từ những ngày đầu.

ghi chép 16

làm chậm để làm sâu

có một sự khác biệt giữa làm nhiều và làm thật.

khi rửa bát mà chỉ nghĩ đến việc rửa bát cho xong — ta rửa bát. khi rửa bát mà thực sự cảm nhận nước ấm, tiếng cọ xoang xoang, mùi xà phòng — ta đang sống.

ta hay chạy qua các việc trong ngày như chạy qua các ô trên to-do list. đánh dấu xong. qua việc kế tiếp. Và cũng vì vậy mà dù một ngày làm rất nhiều — ta vẫn cảm giác trống, vì không có gì thật sự được chạm đến.

ở-yên không có nghĩa là làm ít hơn. nó chỉ mời ta: làm một việc vào một lúc, và làm nó bằng toàn bộ sự có mặt của mình. không hẳn là lâu hơn. nhưng chắc chắn là sâu hơn.

một bữa cơm nấu chậm

và ăn cùng nhau

nuôi dưỡng hơn rất nhiều

so với mười bữa ăn vội

ăn một mình.

ghi chép 17

đau cũng cần được để yên

khi đau — phản xạ đầu tiên của ta là tìm cách dừng nó lại.

tìm người để nói chuyện. tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao. tìm điều gì đó làm cho tiếng đau nhỏ lại. hoặc tệ hơn — giả vờ: nó không đang xảy ra.

nhưng đau có nhịp độ riêng của nó. nó cần được khóc. cần được ngồi yên. cần được để là chính nó — không bị ép phải biến thành bài học quá sớm, không bị ép phải có ý nghĩa trước khi nó sẵn sàng.

ở-yên không có nghĩa là không đau. nó có nghĩa là có thể ngồi với nỗi đau mà không sợ nó sẽ ở mãi. vì ta hiểu rằng: đau là một phần của sống — không phải dấu hiệu của một cuộc sống sai.

không cần vội lành.

cũng không cần vội hiểu.

đôi khi chỉ cần

ngồi với nỡi đau

cho đến khi nó tự biết

lúc nào cần ra đi.

có sự khác biệt giữa chữa lành và cắt bỏ. chữa lành cần thời gian và sự hiện diện. cắt bỏ chỉ làm nỗi đau biến mất sang chỗ khác.

ghi chép 18

cơ thể biết trước khi đầu óc nhận ra

ta thường tin tưởng đầu óc nhiều hơn cơ thể. đầu óc phân tích, lập luận, tìm ra kết luận. cơ thể — ta nghĩ — chỉ là cái vỏ chứa đầu óc.

nhưng cơ thể giữ rất nhiều thứ. nó căng lên khi ta đang trực chờ. nó rũ xuống khi ta đang thất vọng. nó khó thở khi ta sợ. nó nhẹ nhõm khi ta nói ra được sự thật.

cơ thể nói nhiều. ta chỉ ít khi nghe.

ở-yên có một cánh cửa rất cụ thể: dừng lại và hỏi cơ thể. ngay lúc này, cơ thể đang cảm thấy gì? vai có đang căng không? hàm có đang siết không? hơi thở có đang nông không?

những câu trả lời đó biết nhiều hơn ta nghĩ. và chúng chỉ nói chuyện khi ta chịu yên đủ để nghe.

đầu óc tranh luận.

cơ thể chỉ biết sự thật.

hỏi đúng chỗ —

nó đang nói gì?

ghi chép 19

ít hơn — nhưng thật hơn

ta sống trong thời đại của nhiều. nhiều lựa chọn, nhiều kích thích, nhiều mục tiêu, nhiều tốc độ. và điều kỳ lạ là càng nhiều — ta lại càng cảm thấy thiếu.

vì nhiều không nhất thiết là đầy. một bữa tiệc ồn ào không nuôi dưỡng bằng một bữa cơm lặng yên cùng người mình thương. mười cuộc trò chuyện qua loa không sâu bằng một cuộc trò chuyện tới ba giờ sáng.

giản dị không phải là thiếu thốn. nó là sự lựa chọn để có chỗ cho những thứ thật sự quan trọng.

ở-yên thường có hình dạng của ít hơn: ít tab hơn, ít cam kết hơn, ít tiếng ồn hơn. không phải để trống rỗng — mà để có chỗ cho những thứ thật.

một căn phòng trống

không phải căn phòng nghèo.

đó là căn phòng

được chọn lọc.

người Nhật có khái niệm ma — khoảng trống có ý nghĩa. Không phải sự vắng mặt, mà là sự hiện diện của không gian — đủ để những gì quan trọng có chỗ thở.

ghi chép 20

ở-yên là trở về — không phải rời đi

nhiều người nghĩ rằng để tìm ở-yên, họ cần rời đi. rời khỏi thành phố, rời khỏi công việc, rời khỏi những mối quan hệ ồn ào.

và đôi khi, điều đó cần thiết. một khoảng dừng để thở lại. một không gian khác để nhìn rõ hơn.

nhưng nếu sau khi đi rồi quay về, mọi thứ vẫn y chang — không phải vì nơi ta ở không đủ tốt. mà vì ta chưa thực sự trở về với chính mình.

ở-yên không nằm ở Măng Đen hay bất kỳ nơi nào khác. nó nằm ở khoảng dừng giữa hai hơi thở. trong lúc rửa bát. trong cách ta ngồi đây mà thực sự ở đây.

đi có thể giúp ta tìm thấy lại mình. nhưng cuối cùng, ở-yên là hành trình trở về — không phải đi đâu cả.

ta đi rất xa

để học một điều

mà lẽ ra

luôn có sẵn ở đây:

mình đang ở đây.

mộc little farm ở Măng Đen không phải nơi để tìm ở-yên. Nó là nơi để nhớ lại rằng ở-yên luôn sẵn sàng — và mang nọ tiếng đó theo về.